Аҕам сэриигэ барарыгар мин түөрт саастаах уонна биэс саастаах убайым Кыым хаалбыппыт.

Когда отец уходил на фронт, мне было четыре года, а моему старшему брату Кыыму пять.


Сэриигэ барааччылары Иванов Иван Данилович диэн Намҥа бастакы суоппар илдьибитэ.

До Намцев едущих на фронт мужчин отвез водитель Иванов Иван Данилович.


Убайым Кыым, ийэлээх аҕам баран эрэллэрин көрөн ытаан, дьонун эккирэппитэ.

Мой брат Кыым, видя как уезжают отец и мать, помчался за ними в слезах.


Ону дьоннор массыынаны тохтотон, биһигини ылбыттара.

Тогда люди остановили машину и забрали нас.


Онон аҕабытын бары баран атаарбыппыт.

Так мы все проводили отца.


Аҕабын кытта Иванов Иван Данилович, Винокуров Константин, Винокуров Василий, Соловьев Сэмэн уонна хас да билбэт дьонум бааллара.

С моим отцом были Иванов Иван Данилович, Винокуров Константин, Винокуров Василий, Соловьев Семен и несколько мужчин, которых я не знал.


Дэриэбинэҕэ киһи аҕыйыы түспүтэ.

Деревня вмиг обезлюдела.


Оҕолор, дьахталлар уонна кырдьаҕас дьон эрэ хаалбыттара.

Остались лишь дети, женщины и старики.


Убайым Кыым олус өйдөөх, сырдык хааннаах оҕо этэ.

Мой брат Кыым был очень умным, светлолицым ребенком.


1942 с. ыалдьан күн сириттэн туораабыта.

В 1942 году он ушел из жизни.


Ийэм кыһынын субай сүөһү көрөрө, сайынын окко киирсэрэ.

Мать зимой ухаживала за яловым скотом, а летом работала на сенокосе.


Биригээдэҕэ ас астыыра, килиэп буһарара.

Она готовила для бригады и выпекала хлеб.


Ол үлэлээбитигэр кыһынын ынаҕар диэн от биэрэллэрэ.

За эту работу зимой ей давали сено для коровы.


Ийэм сааһыран 1977 сыллаахха өлбүтэ.

Мать умерла в 1977 году от старости.


Архип Тимофеевич бастакы сулууспалаабыт чааһынан үрдүкү 49-с байыаннай чаас 49 стрелковай корпус (22.06.1941-12.07.1941 г.) буолар, онтон 26 армия командованиетынан (13.07.1941-31.07.1941 г.) сылдьыбыт.

Первой военной частью, где служил отец, был 49-й стрелковый корпус. Там он находился с 22 июня по 12 июля 1941 года. Затем, с 13 по 31 июля 1941 года, он воевал в составе 26-й армии.


Аҕам бүтэһигин сэриигэ 617-с стрелковый полк 199 стрелковай дивизияҕа сулууспалаабыт.

В конце отец служил в 617-м стрелковом полку 199-й стрелковой дивизии.


Архип Тимофеевич Корякин 1942 с. тохсунньу 23 күнүгэр сэриилэһэ сылдьан ылбыт бааһыттан, олунньу 25 күнүгэр өлбүт.

Архип Тимофеевич Корякин скончался 25 февраля 1942 года от ран, полученных в бою 23 января.


Украина, Харьковскай уобалас, Шевченскэй оройуон, Шевченко бөһүөлэгэр, Олейниково хуторга, братская могилаҕа көмүллүбүт”.

Он был похоронен в братской могиле у хутора Олейниково поселка Шевченко Шевченковского района Харьковской области Украины».


Сивцев Эллэй Никифорович аҕатын туһунан ахтыыта

Воспоминания Эллэя Никифоровича Сивцева об отце


“Сивцев Никифор Степанович-Сапсыйар 1911 сыллаахха Хатыҥ Арыы нэһилиэгэр төрөөбүтэ.

«Никифор Степанович-Сапсыяр Сивцев родился в 1911 году в селе Хатын-Ары.


Бииргэ торөөбүттэр төрдүө эбиттэр: үс уол, биир кыыс.

В семье было четверо детей: три мальчика и одна девочка.


Мин аҕам — аччыгый уол.

Отец был младшим сыном.


Саамай улаханнара Колпашников Тит Степанович дьоҥҥо иитиллибит, 1907 с. төрөөбүт.

Самый старший ребенок — Тит Степанович Колпашников, 1907 года рождения, воспитывался у других родителей.


Сивцев Ефрем Степанович (Таллан Бүрэ) 1909 сыллаахха төрөөбүт.

Ефрем Степанович Сивцев (Таллан Бюрэ) родился в 1909 году.


Сивцева Ирина Степановна эдэр сааһыгар ыалдьан өлбүт.

Ирина Степановна Сивцева умерла в раннем возрасте из-за болезни.


Аҕам II Хомустаахтан Тарская Марфа Ивановнаны кэргэн ылан, 1933 с. миигин төрөппүттэр.

Отец женился на Марфе Ивановне Тарской из 2-го Хомустахского наслега, и в 1933 году родился я.


1941 с. от ыйын 10 күнүгэр Нам оройуонуттан, Хатыҥ Арыы нэһилиэгиттэн, «Кыһыл Дэриэбинэ» колхозка үлэлии сылдьан армияҕа барбыта.

Отец был призван в армию 10 июля 1941 года, когда он работал в колхозе "Красная деревня" поселка Хатын-Ары Намского района.


1935 с. аҕам икки сыл үөрэнэн Дьокуускайдааҕы байыаннай оскуоланы бүтэрбитэ уонна «Кыһыл Дэриэбинэ» колхозка партийнай тэрилтэ секретарынан сэриигэ барыар диэри үлэлээбитэ.

В 1935 году отец окончил двухгодичную Якутскую военную школу, после чего до ухода на войну проработал секретарем партийной организации в колхозе "Красная деревня".


1941 с. атырдьах ыйыrap убайынаан Тит Степановичтыын бииргэ хомуурга түбэспиттэрэ.

В августе 1941 года вместе со своим братом Титом Степановичем попал на сборы.


Аҕабын байыаннай үөрэхтээх буолан, Иркутскайга алта ыйдаах командирдар курстарыгар үөрэтэ хаалларбыттар.

Поскольку отец имел военное образование, его оставили обучаться на шестимесячных командирских курсах в Иркутске.


Убайын арҕаа илдьэ барбыттар, ол айыыта онон, ууга тааһы бырахпыттыы, сураҕа суох сүппүтэ.

Его брата увезли на запад, где он пропал без вести.


Аҕам Иркутскайтан Новосибирскайга тиийэн өссө алта ыйдаах связистар курстарыгар үөрэммит, онон сэрии толоонугар 1942 с. тиийбит.

А отец из Иркутска поехал в Новосибирск, где учился на других шестимесячных курсах на связиста, после чего в 1942 году попал на фронт.


Саамай кырыктаах кыргыһыылар бара турар сирдэригэр — Сталинградскай фроҥҥа тиийбитэ эрэ биллэрэ.

Далее было известно только то, что он оказался на Сталинградском фронте, где шли самые ожесточенные бои.


Онтон ыла сураҕа суох сүппүтэ.

Больше вестей от него не было.


1942 сыл балаҕан ыйын 27 күнүгэр Московскай ГВК байыаннай-пересыльнай пуун 8184 байыаннай чааһыгар тиийэн сэриилэспит.

27 сентября 1942 года он выбыл в воинскую часть № 8184 через военно-пересыльный пункт Московского военного комиссариата.


1942 с. сэтинньи 24 күнүгэр Сталинградскай уобалас Малая Донщинка дэриэбинэҕэ сэриигэ геройдуу көмүллүбүтэ.

24 ноября 1942 года его похоронили как героя в деревне Малая Донщинка Сталинградской области.


Аҕабын өр да күүппүтүм.

Я долго ждал отца.


Сэрии бүтээтин кытта уордьан-мэтээл кылбаҥнатан Кыайыы саллааттара кэлитэлээбиттэрэ.

После окончания войны с медалями и орденами вернулись солдаты-победители.


Ордук үчүгэйдик Кирсан Яковлевич Коллашников кэлбитин өйдүүбүн.

Ярче всего запомнилось возвращение Кирсана Яковлевича Коллашникова.


Онтон ыла оройуоммутугар кэлбит дьонтон аҕабын туоһулаһа сылдьарым.

Я постоянно расспрашивал об отце тех, кто приезжал в наш район.


1947 с. диэри күүтэн көрөн баран, эрэлбин сүтэрбитим...

Прождав до 1947 года, я потерял надежду...


Абаҕабар Таллаҥҥа тиийэн аҕам суруктарын аахтаран истэрим.

Я ездил к дяде в Таллан и просил его, чтобы он почитал мне письма отца.


Наар нууччалыы суруйар эбит этэ, Абаҕам: «Чолохоос, сүтэрэн кэбиһиэҥ.

Отец всегда писал по-русски. Дядя не давал мне эти письма. "Ты их потеряешь.


Эт-хаан туттаххына биэриэм», - диэн илиибэр туттарбат этэ.

Отдам их тебе, когда вырастешь", — говорил он.


Кэлин түспэтийэн баран көрдөөбүппэр, кумааҕыта элбэҕэ бэрт буолан, онно буккуйан булбатаҕа, онтон олус хомойбута.

Потом, когда я немного подрос и попросил эти письма, он не смог найти их в куче бумаг, от чего очень расстроился.


Аҕам сэрии толоонугар баран ыттыы өллөҕө, көмүс уҥуоҕа хараллыбакка көтөр-сүүрэр аһылыга буоллаҕа буолуо диэн улаханнык мунчаара сылдьыбытым.

Меня печалила мысль о том, что мой отец умер на поле боя, что тело его не было предано земле и кости растаскали звери.


1966 с. Хатыҥ Арыы сельсоветыгар «Сивцев Никифор Степанович дьиэ кэргэнигэр» диэн аадырыстаах сурук кэлбитин миэхэ биэрбиттэрэ.

В 1966 году, когда в сельсовет Хатын-Ары поступило письмо, адресованное "семье Сивцева Никифора Степановича", его вручили мне.


Сүтэн хаалбыт киһи дьиэ кэргэнигэр соһуччу сонун буолан үөрдүбүтэ.

Вести о пропавшем стали неожиданной радостью для нашей семьи.


Ол— Сталинградскай уобалас Клетскай оройуонун Мало-Донщинскай хуторын начальнай оскуолатын кыһыл суолдьуттарын суруктара этэ.

Это было письмо от красных следопытов начальной школы Мало-Донщинского хутора Клетского района Сталинградской области.


Кыһыл суолдьуттар кинилэр хутордарыгар баар братскай могилаҕа кимнээх көмүллэ сыталларын быһаарар-көрдүүр үлэни ыыппыттар эбит.

Оказывается, они проводили поисковые работы, чтобы определить, кто похоронен в братской могиле на их хуторе.


Ол сылдьан архыыптан Сaxa сиригэр Хатыҥ Арыыга олорор Ноговицына Елена Дмитриевнаҕа аадырыстаах cypyгу булан ылбыттар.

И там они нашли письмо, адресованное Елене Дмитриевне Ноговицыной из села Хатын-Ары в Якутии.


Ити мин маачаха ийэм этэ.

Это была моя мачеха.


Онон бу кини манна олоро сырыттаҕа, дьоно-сэргэтэ бааллара буолуо диэн сабаҕалаабыттара таба буолбут.

Они предположили, что, возможно, он жил там и что у него там могли быть близкие, и оказались правы.


Онон аҕам 1942 с. алтынньы 23 күнүгэр Мало-Донщинскай хуторга кыргыһыы кэмигэр хорсуннар өлүүлэринэн өлбүт.

Так выяснилось, что мой отец героически погиб во время сражения при Мало-Донщинском хуторе 23 октября 1942 года.


Ол кыргыһыыга 72 саллаат хара буорга умсубут.

В том бою пали 72 солдата.


Онтон иккитэ саха уолаттара эбит.

Из них якутов было двое.


Биирэ — аҕам кэргэнин аймаҕа, 2-с Хомустаахтан төрүттээх Тарскай диэн киһи эбит.

Вторым оказался родственник жены отца по фамилии Тарский, родом из 2-го Хомустахского наслега.


Кыргыһыы кэнниттэн барыларыттан докумуоннарын хомуйбуттар уонна биир ииҥҥэ көмөн бэлиэ туруорбуттар.

После боя всех солдат похоронили в общей могиле, собрав у них документы.


Бу туһунан кыһыл суолдьуттарга учууталлара, ол кыргыһыыга санитарканан сылдьыбыт Журавлева Евдокия Ивановна кэпсээбит.

Об этом красным следопытам рассказала их учительница Евдокия Ивановна Журавлева, которая в том бою была санитаркой.


Мин кинини кытта суруйсууну саҕалаабытым, аҕам хаартыскатын ыыппытым.

Я начал с ней переписываться, выслал фотографию отца.


Аҕам көмүс уҥуоҕа көстүбүтүттэн, киһилии хараллыбытыттан олус да үөрбүтүм!

Я очень обрадовался тому, что нашлось тело моего отца и его по-человечески похоронили!


Икки төгүл бараары гыммытым, табыллыбатаҕа.

Я дважды пытался поехать туда, но не получилось.


Кэлин абаҕам улахан кыыһын кэргэнэ Алексей Алексеевич Тихонов Волгоград диэки барар буолбутугар: “Төрөөбүт ийэ буорун илдьэн уҥуоҕун үрдүгэр ыс”, - диэн биэрбитим.

Затем, когда муж старшей дочери моего дяди Алексей Алексеевич Тихонов уезжал в Волгоград, я его попросил: "Возьми с собой щепотку родной земли и брось на его могилу".


Онон Сталинград кыа-хааны иҥэрбит хара буоругар Хатыҥ Aрыы харах уулаах буора баран буккуллубута...

И так впитавшая в себя кровь сталинградская земля смешалась со слезами и щепоткой земли из Хатын Ары».


Улууспутугар вакцинация үлэтэ саҕаланна

В улусе началась вакцинация


Улуус кылаабынай бырааһа Артем Ксенофонтов ,,Бу вакцина куттала суох.

Главный врач республики Артем Ксенофонтов заявляет: «Эта вакцина безвредна.


Биһиги, эмп үлэһиттэрэ, биир дойдулаахтарбытын олус кутталлаах коронавируснай инфекцияны утары аналлаах укуолу ыларгытыгар, онон вирус биһиги улууспутугар, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн салгыы тарҕанарын бопсууга кыттыһаргытыгар ыҥырабыт.

Мы, медицинские работники, призываем наших земляков привиться вакциной против очень опасной коронавирусной инфекции, чтобы предотвратить дальнейшее распространение вируса в нашем улусе и в республике.


Вакцинация икки түһүмэҕинэн барыаҕа--бастакы укуол кэнниттэн 21 хонон баран иккистээн бэриллэр.

Вакцинация будет проходить в два этапа — через 21 день после первого укола делается второй.


Бүгүҥҥү туругунан улуус үрдүнэн 27 киһи вакцинация ылла,,--диэн быһаарар.

На сегодняшний день по улусу вакцинацию прошли 27 человек».


,,Гам-Ковид-Вак,, вакцина Арассыыйаҕа оҥоһуллан, бэрэбиэркэ бары ирдэниллэр көрдөбүллэрин ааста.

Изготовленная в России вакцина «Гам-КОВИД-Вак» прошла все необходимые испытания.


Вакцинацияны ылбыт дьон укуол куттала суоҕун, атын дьайыылары ылбатахтарын бэлиэтииллэр.

Получившие вакцину отмечают, что прививка безопасна и не имеет побочных эффектов.


Коронавирус ыарыынан ыалдьа сылдьар, хроническай ыарыылаах, эмтэрэ сылдьар ийэлэргэ, хат дьахталларга, 18 саастарын туола илик оҕолорго вакцина бэриллибэт.

Не вакцинируются лица, болеющие коронавирусом, имеющие хронические заболевания, кормящие матери, беременные женщины, а также дети до 18 лет.


Аммаҕа сүөһү кыстыга уустуктардаах

Зимовка скота в Амгинском улусе осложнена


Амма тыатын хаһаайыстыбатын үлэһиттэрэ быйылгы кыстыгы уустуктардаах диэн этэллэр.

Работники Амгинского лесного хозяйства говорят, что зимовка в этом году сложная.


Ол курдук ааспыт сайын курааннаан, онно эбиитин күһүн оттонуллубут от умайан, аһылык өртүгэр кырыымчык соҕус буолла, онно эбиитин уһун кэмҥэ тымныылар турдулар.

Так, минувшее лето выдалось засушливым, к тому же из-за выгорания заготовленного сена осенью корм получился скудным; вдобавок стояли продолжительные морозы.


Тыа хаһаайыстыбатын боппуруостарыгар улуус баһылыгын солбуйааччы Ион Кононов «Амма олоҕо» хаһыакка ынах сүөһү уонна сылгы кыстыгын туһунан билиһиннэрдэ: „Быйыл биһиэхэ тохсунньу ый 25 күнүн туругунан 11697 ынах сүөһү, ол иһигэр 4895 ынах, ону сэргэ 12927 сылгы, ол иһигэр 7839 биэ баар.

Заместитель главы улуса по вопросам сельского хозяйства Ион Кононов рассказал газете «Жизнь Амги» о зимовке крупного рогатого скота и лошадей: «В этом году по состоянию на 25 января у нас имеется 11 697 голов крупного рогатого скота, в том числе 4895 коров, а также 12 927 лошадей, в том числе 7839 кобыл.


Ааспыт сайын 27000 тонна кэриҥэ оту оттообуппут.

Минувшим летом было накошено около 27 000 тонн сена.


Манна эбии 3500 тонна кур оппутун эбэн 30717 тонналаах кыстыкка киирбиппит.

К этому прибавили 3500 тонн сухого сена, таким образом, к зимовке было 30 717 тонн.


Күһүн баһаарга 707 тонна уокка былдьаммыта.

Осенью пожар уничтожил 707 тонн.


Билигин ааҕан көрүүнэн 3500 тонна от тиийбэт.

Сейчас, по расчетам, не хватает 3500 тонн сена.


Ол эбэтэр кыстык түмүктэниэр диэри 41 бырыһыан от, 46 бырыһыан сиилэс уонна 49 бырыһыан сенаж хаалан турар.

То есть до конца зимы остается 41 % сена, 46 % силоса и 49 % сенажа.


Биһиги бары сүөһүлээх хаһаайыстыбаларга улуус дьаһалтатыттан субсидия көрөн 150 тонна бурдугу түҥэпиппит.

Мы распределили 150 тонн зерна по всем животноводческим хозяйствам, получившим субсидии от администрации улуса.


Маны сэргэ бэйэбит улууспутугар „Колос“ диэн комбикорманы оҥорор тэрилтэбит эмиэ чэпчэтиилээх бородууксуйатын атыылаабыта.

Также наше предприятие по производству комбикормов "Колос" продавало свою продукцию нашему улусу со скидкой.


Тиийбэт оппутун аҕалыыга үлэлэһэ олоробут.

Мы работаем над тем, чтобы восполнить недостаток сена.


Сайаапка хомуйан, Хаҥалас, Нам, Горнай, Мэҥэ Хаҥалас, Кэбээйи, Бүлүү улуустарын, ону сэргэ Хатаһы уонна Дьокуускай куораты кытта дуогабардаһан от тиэйиллиэхтээх.

По заявкам и договорам с Хангаласским, Намским, Горным, Мегино-Кангаласским, Кобяйским, Вилюйским улусами, а также с поселком Хатассы и городом Якутском планируется завоз сена.


Күн бүгүн 2695 тонна оту ылыахтаахпыт.

На сегодняшний день нам предстоит получить 2695 тонн сена.


Бу иһиттэн 565 тонната бэйэбит улууспут иһиттэн ылыллыахтаах от.

Из них 565 тонн сена должны быть получены из нашего улуса.


Билигин 500 тонна эрэ таһылынна.

Сейчас ввезено только 500 тонн.


Бу кэлиэхтээх оппут 18 бырыһыана.

Это 18 % от запланированного объема сена.


От таһыытыгар хас биирдии нэһилиэк дьаһалтата бэйэтэ үлэлэһэр.

Работы по вывозу сена администрация каждого поселения проводит сама.


Биһиги өртүбүтүттэн тиэйтэрии харчытын толуйууга тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин кытта үлэ барар.

С нашей стороны ведется работа с Министерством сельского хозяйства по возмещению ущерба.


Бэрээдэк уларыйан, бу харчы тыа хаһаайыстыбатын реестригэр киирбит эрэ дьоҥҥо барар.

Согласно измененному порядку, эти деньги полагаются только тем, кто включен в реестр сельского хозяйства.


Онон манна эмиэ болҕомто ууруллан, хас биирдии нэһилиэккэ баар тыа хаһаайыстыбатын исписэлииһин кытта үлэлэһэбит.

Мы уделяем этому внимание и работаем со специалистами по сельскому хозяйству в каждом наслеге.


Кыстык ынах эрэ сүөһүгэ буолбакка, сылгыга эмиэ уустук.

Зимовка оказалась трудной не только для крупного рогатого скота, но и для лошадей.


Ол курдук уһун тымныылар тураннар, хаһыы да аҕыйах буолан сылгылары, биэлэри аһатыы барар.

Так, при длительных морозах, когда тебеневки меньше, нужно кормить жеребцов и кобыл.


Убаһалар эрдэ аһылыкка тураллар.

Жеребята рано встают на кормежку.


Билигин аһылыкка 4116 сылгы киирбитэ“.

Сейчас кормежка нужна 4116 лошадям».


Улуус дьаһалтата сүөһү кыстыга уустуктааҕын учуоттаан, кыстыгы ураты болҕомтоҕо тутар.

Учитывая сложности зимовки скота, администрация улуса уделяет этому вопросу особое внимание.


Аны саас сүөһү, сылгы охтуута тахсыа суохтаах диэн сорук туруоран күннэтэ балаһыанньаны кэтээн көрөр.

Администрация ежедневно следит за ситуацией, чтобы не допустить падежа скота и лошадей весной.


Күн бүгүн улуус үрдүнэн төрүөх саҕаланан эрэ.

В эти дни по улусу начинается сезон приплода.


Ол курдук тохсунньу 25 күнүн туругунан уопсайа бары хаһаайыстыбалары киллэрэн туран улуус үрдүнэн 102 ынах төрөөтө.

Так, по состоянию на 25 января в целом во всех хозяйствах республики родилось 102 теленка.


Сыл бастакы оҕото - кыыс

Первый ребенок года — девочка


Оттон биһиги улууспутугар тохсунньу 12 күнүнээҕи туругунан, 3 кыыс оҕо күн сирин көрбүт.

В нашем улусе к 12 января уже родилось 3 девочки.


Онуоха сыл бастакы оҕото тохсунньу 2 күнүгэр төрөөбүт.

При этом первый ребенок в этом году появился на свет 2 января.


Ол курдук, икки Нам селотун, итиэннэ биир Аппааны бөһүөлэгин дьиэ кэргэттэригэр саҥа сыл туохха да тэҥнэммэт күндү бэлэҕи оҥорбут.

Ни с чем не сравнимый подарок на Новый год получили семьи из двух намских сел и поселка Аппаны.


Оҕо хараҕынан

Глазами ребенка


А.С. Ушницкая, М.И. Калинин уонна И.В. Сталин аатынан холкуостар хайдах курдук үөрэн-көтөн, сүбэлэһэн бөдөҥсүйбүт биир “Победа” холкуос буолбуттарын оччотооҕу оҕо кыраҕы хараҕынан көрөн-истэн сиһилии суруйбутун ааҕан баран, олус да барыга дьоҕурдаах дьон олорон ааспыттарын санаан кэлэбит.

Читая рассказ женщины, которая в детстве стала свидетельницей радостного события — объединения колхозов имени А. С. Ушницкой, М. И. Калинина и И. В. Сталина в один крупный колхоз «Победа», мы вспоминаем славных людей, живших в то время.


Суон-Тиит бөһүөлэгиттэн 30-ча киһи Индигир өрүһү туораан, холбоһуктааһын мунньаҕар кэлэн кыттыбыттар.

Для участия в собрании, посвященном объединению колхозов, около 30 человек из поселка Суон-Тит переправились через реку Индигирку.


Холкуос бэрэссээдэтэлинэн Н.М. Атласов быыбардаммыт.

Председателем нового объединенного колхоза был выбран Н. М. Атласов.


Үлэ-хамнас былаанын торумнаан, сүбэлэһэн улуу мунньах буолбут.

За большим собранием, на котором составили план дальнейшей работы,


Ол кэнниттэн улахан кэнсиэр, маассабай оонньуулар түүнү быһа күн тахсыар диэри тэриллибиттэр.

последовали концерт и массовые гулянья. Они продлились до самого утра.


Сарсыныгар икки холкуос холбоһор үөрүүлээх ыһыаҕа сарсыардаттан саҕаламмыт.

На следующее утро начался торжественный ысыах (фестиваль лета), посвященный объединению двух колхозов.


Оһуохайдьыт үтүөтэ, ырыаһыт мааныта манна барыта баар буолбут.

На фестивале верховодили запевалы осуохая (кругового танца) и исполнители песен.


Түһүлгэҕэ остуоллар аайы сахалыы астар араастара тардыллыбыт: саламаат, сылгы кымыһа, иһэ, хаана, үөлүллүбүт улахан сыалаах эт, көннөрү буспут кырбас эттэр, үөлүллүбүт балык арааһа, хойуу сүөгэй үүттээх чэй – ас эгэлгэтэ элбэҕин сөҕөн эрэ кэбиспиттэр.

На столах у каждой сцены были представлены различные блюда якутской кухни: саламат (кушанье из муки и сливочного масла), кумыс из кобыльего молока, потроха, хаан (кровяная колбаса), жареное и отварное мясо, различные виды рыбы, густая сметана, чай с молоком — разнообразию еды можно было только удивляться.


Ол саҕана барыта саха ынаҕын үүтүттэн буолара чуолкай.

По понятным причинам в то время многие блюда готовились из молока якутской коровы.


Ити кэнниттэн спорт араас көрүҥнэригэр күрэхтэһиилэр саҕаламмыттар.

Затем начались соревнования по различным видам спорта:


Сүүрүү, ыстаныы, кылыы, тустуу, мас тардыһыыта, хапсаҕай.

бег, прыжки ыстанга и кылыы, борьба, перетягивание палки, хапсагай.


Күн иккис аҥарыгар ат сүүрдүүтэ буолбут.

Во второй половине дня прошли конные скачки.


Ыһыахха кэлбит дьон сүргэлэрэ көтөҕүллэн, бары үөрэ-көтө, кэпсэтэ-ипсэтэ сылдьаллара истиҥэ, кэрэтэ.

Чувствуя душевный подъем, гости фестиваля веселились и оживленно беседовали друг с другом.


Киэһэлик ыһыах сабыллыыта, сиэрэ-туома, түүннэри кулуупка тиийэн эдэрдиин-эмэнниин маассабай оонньуулары тэрийэн, үҥкүү бөҕөтүн көҕүлүттэн туппуттар.

Вечером, после завершения ысыаха, в сельском клубе прошли массовые гулянья и танцы, на которые собрались колхозники всех возрастов.


Киэһэлик Суон-Тииттэн кэлбиттэри дьиэлэригэр төннүөхтээх улахан айаннара күүтэрэ.

После праздника гостей из Суон-Тита ожидала длинная дорога домой.


Суһал соҕустук хомунан кулууп таһыгар бары мустубуттар, хас да ыҥыырдаах аттар кинилэри атаара бараары бэлэм турбуттар.

Путники собрались у клуба. Им привели несколько оседланных лошадей.


Бары малларын-салларын сүгэн сатыы суолга туруммуттар.

Люди начали собираться в путь.


Ыҥыырдаах аттарга эрбиилэри, сүгэлэри, быаны-туһаҕы, солуурдары ыҥырдыбыттар.

На лошадей навьючили пилы, топоры, веревки и ведра.


Суолдьутунан уонна маһынан аал охсорго көмөлөһө 4-5 киһи Победаттан барсыбыттар.

Из «Победы» выехало 4–5 человек, чтобы сопровождать гостей в дороге и помочь построить плот.


Дьэ, бары үөрэ-көтө ыллык суолунан баран испиттэр, дьиэлэригэр кэрэ кэпсээн кэһиилээх сүүрэр-хаамар икки ардынан түргэнник айаннаан испиттэр.

С радостными вестями отправились домой.


Арай суол кытыытыгар аһаҕас сиргэ былыргы балаҕан көстүбүт.

Дорога лежала мимо старой юрты.


Ол Чыычаах диэн ааттаах сиринэн биэрэккэ киириэхтээх эбиттэр.

Путникам нужно было выйти к берегу через местность под названием Чыычаах.


Сотору соҕус бөдөҥ, хойуу мастардаах үрэххэ кэлэн, тохтоон, оҕолор аттарга түптэ бэлэмнээбиттэр.

Вскоре они подошли к ручью, густо заросшему деревьями, остановились, и дети развели дымокур, чтобы защитить лошадей от комаров.


Олус хойуу кумаардаах, ол саҕана көмүскэнэр эмп-томп суох.

Комаров было очень много, а никаких других средств защиты от насекомых в то время не было.


Улахан дьон кэлээт даҕаны ким сүгэ, ким эрбии тутуурдаах, сүдү улахан тииттэри охторон, мутуктарын солоон, үрэх кытыытыгар соһон аҕалан испиттэр, сорохтор күөх намчы титириктэри кэрдэн, кутаа уокка кэриэрдэн баран, онтон итиилии буруолаппытынан икки тиит икки ардыгар кыбыта тутан баран, хас да буолан эрийэн кычыгыраталлара.

Тем временем взрослые, кто с топорами, кто с пилами, свалили огромные деревья и, очистив от сучьев, потащили их к берегу речки. Некоторые, срубив с молодых лиственниц мягкие ветки, обжигали их на большом костре, а затем горячими зажимали между двух деревьев и скручивали вместе.


Оччоҕуна быа курдук эриллэр.

Получалось что-то вроде каната из веток.


Түүнү быһа түбүгүрэн, били охтортообут бэрэбинэлэрин кэриэрдэн баран, быа курдук титириктэринэн холбуу баайан испиттэр.

Стволы срубленных деревьев связывали вместе этими ветками, как веревками. Работали всю ночь.


Сарсыарданан аалларын охсон бүтэрбиттэр.

К утру плот был построен.


Үлэни бүтэрэн баран, бары мустан олорон, дьэ чэйдээбиттэр, сынньаммыттар.

Завершив работу, все собрались, выпили чаю и отдохнули.


Аҕам саастаахтар да, эдэрдэр да күүстэрэ-уохтара сүрдээх үһү.

Говорят, что в то время недюжинной силой отличались и молодые, и сверстники моего отца.


Бу дьиэлэригэр бириистэҥҥэ диэри устуохтаах мас аалларын Уваровскай Дмитрий Яковлевич маастардаах Суон Тиит дьонун кытта Буор Сыһыыттан Слепцов Афанасий Васильевич (Хоночо), Слепцов Иннокентий Васильевич (Тоскоон), Слепцов Николай Егорович (Додуй) бары саба түһэн түүннэри үлэлэһэн, болуот охсон бүтэрбиттэр.

Деревянный плот, на котором должны были поплыть до пристани домой, строил Дмитрий Яковлевич Уваровский с мастерами — жителями Суон-Тита и Слепцовыми из Буор-Сысы: Афанасием Васильевичем (Хоночо), Иннокентием Васильевичем (Тоскоон) и Николаем Егоровичем (Додуй). Общими усилиями они смогли построить плот всего за ночь.


Аалларын сыыйа үрэххэ киллэрэн, туох баар айанныыр дьону барыларын эбэ сүүрүгэр олордон атаарыы буолбут.

Пустив плот в речку, путников проводили в дорогу.


Түүнү быһа көмөлөспүт “Победа” холкуос дьоно бэрт үчүгэйдик алҕаан, күөх кытылга туран, ыраатыахтарыгар диэри далбаатыы хаалбыттар.

Колхозники «Победы», помогавшие им всю ночь, благословили их в путь и, стоя на зеленом берегу, долго махали им вслед.


Саамай күүстээх дьоннор аалларын уһун ураҕаһынан анньан салайан испиттэр.

На плоту самые сильные отталкивались шестами.


Күн тахсыыта тиксэр сирдэрэ чугаһаан эрэрэ үһү.

К восходу солнца они уже приближались к цели.


Сүүрүк наһаа күүстээх буолан, туора оҕустарыах курдук эбиттэр.

Из-за очень сильного течения казалось, что их собьет волной.


Ол кэмҥэ ким эрэ: “Уолаттар, кытаатыҥ, кытаатыҥ!

И в тот момент они услышали чей-то громкий голос:


” диир улахан саҥата иһиллибит.

«Давайте, давайте, ребята!»


Аал кытыыга сыстан истэҕинэ, Арамаан Сэмэнэбис уонна Өлөксөөндүр Сизых ыстанан тахсан аалы кытылга быатыттан сыһыары тарпыттар.

Когда плот начал приближаться к суше, Роман Семенович с Александром Сизых спрыгнули с него и начали тянуть за веревку к берегу.


Дьон бары үөрэ-көтө үөһэ күөх кырыска тахсан, дьэ өрө тыыммыттар.

Все радостно поднялись на зеленый берег и наконец вздохнули с облегчением.


Ити курдук аатырбыт “Победа” холкуос тэрээһин мунньаҕа, ыһыаҕа баччааҥҥа диэри кэрэ кэпсээн, уостан түспэт номох буола сылдьар.

Эту прекрасную историю о собрании и ысыахе, посвященных организации знаменитого колхоза «Победа», помнят и по сей день.


Маны суруйбут Акулина Семеновнаҕа махталбыт улахан, кэнчээри ыччакка кэпсээн буоллун диэн, төһө эмэ кылгатан да суруйдарбыт, аахпыт дьон аҕа көлүөнэ үлэлээн ааспыт олохторун сөҕө-махтайа, киэн тутта сылдьыахтара диэн эрэнэбит.

Мы выражаем огромную благодарность автору рассказа — Акулине Семеновне и, хотя события в нем изложены кратко, надеемся, что молодежь, прочитав его, будет восхищаться и гордиться трудом и жизнью старшего поколения.


Кыыллаах ытык ыала Малгаровтар дьоһун үбүлүөйдэрин көрсөллөр

Важный юбилей почетной семьи Малгаровых из села Кыллах


Айылҕаттан айдарыылаах, талба талааннаах дьон төрүүр-ууһуур, уос номоҕо буолбут Кыыллаах арыытыгар күн сирин күлүмүн көрөн, сибэкки тэҥэ кыыс оҕо буолан кырдал устун сүүрэн–көтөн улаатан, үөрэнэн, үрдүк үөрэҕи ылар кынаттанар кэмигэр, Валентина Спиридоновна, оччолорго, Дьокуускайдааҕы Государственнай университет устудьуона олоҕун аргыһын Малгаров Садот Моисеевиһы көрсөр.

Валентина Спиридоновна, родившаяся и выросшая на острове Кыллах, который славится своими талантливыми людьми, во время учебы в Якутском государственном университете встретила спутника своей жизни Садота Моисеевича Малгарова.


Эдэр дьон харахтарынан хайҕаһан, сүрэхтэринэн сөбүлэһэн, тапталларын холбоон 1961 сыл тохсунньутугар ыал буолаллар.

Молодые люди полюбили друг друга всем сердцем и в январе 1961 года поженились.


Бараммат баай тыллаах өбүгэ эппитинии, «Дьыл – хонук».

И, перефразируя наших красноречивых предков, годы для них пролетали как дни.


Ол тэҥэ, бу сыл тохсунньу 15 күнүгэр «Норуоттар доҕордоһууларын» уордьан кавалера, СӨ үөрэҕириитин туйгуна Валентина Спиридоновна уонна СӨ үөрэҕириитин туйгуна, «Учууталлар учууталлара» бэлиэ хаһаайына, краевед учуутал, Кыыллаах нэһилиэгэр кыраайы үөрэтэр музейы төрүттээбит Садот Моисеевич Малгаровтар бииргэ олорбуттара 60 сылын томточчу туоларын бэлиэтиир дьоро күннэрэ үүннэ.

И вот 15 января этого года кавалер ордена Дружбы народов, отличница образования Республики Саха (Якутия) Валентина Спиридоновна и отличник образования Республики Саха, обладатель знака «Учитель учителей», педагог-краевед, основатель краеведческого музея села Кыллах Садот Моисеевич Малгаровы отмечают 60 лет совместной жизни.


Күн бүгүн Малгаровтар нэһилиэккэ биллэр-көстөр ытык ыал, 5 оҕону атахтарыгар туруорбут, 9 сиэни, 3 хос сиэни иитиһэр-такайсар сис ыал.

Сегодня Малгаровы — известная и уважаемая в Кыллахе семья, воспитавшая пятерых детей, девятерых внуков и троих правнуков.


«Ытык кэм сааһырыытын билиммэккэ, нэһилиэк общественнай үлэтигэр кыттыһан, көмүс сүбэлэринэн көмөлөһөллөрүгэр, Садот Моисеевич нэһилиэк депутатынан үлэлии-хамсыы сылдьалларыгар махталбыт муҥура суох!

«Мы бесконечно благодарны за то, что, несмотря на преклонный возраст, вы продолжаете участвовать в общественной жизни села и помогаете нам своими ценными советами, а также за работу Садота Моисеевича на посту депутата Кыллаха.


Орто Дойду саамай улахан дьолун – ЫАЛ буолуу сүрүн соругун эһиги эҥкилэ суох толорон кэллигит.

В этом мире нет большего счастья, чем создание крепкой семьи, — и с этой задачей вы справились безупречно.


Бэйэ-бэйэҕитигэр, оҕолоргутугар, сиэннэргитигэр кэрэхсэбиллээх сыһыаҥҥыт – бу барыта 60 сыл анараа өттүгэр холбообут тапталгытын бүөбэйдээн, харыстаан, күн бүгүнүгэр диэри өрө тутан, кэлбиккит туоһута.

Ваши гармоничные отношения друг с другом, с детьми, внуками доказывают, что вы смогли сохранить любовь, соединившую ваши сердца 60 лет назад.


Төрөөбүт дойдуга бэриниилээх буолуу дьиэ кэргэҥҥэ иитиллэн тахсарын тыыннаах туоһута Эһиги буолаҕыт.

Вы служите живым примером того, что верность Родине воспитывается в семье.


Эһиги үлэлээбит сыралаах үлэҕит, олоххо муударай сыһыаҥҥыт биир дойдулаахтаргытыгар, үөрэппит оҕолоргутугар иллээх-эйэлээх буоларга, кэргэнниилэр сыһыаннарыгар, оҕону иитиигэ, төрөөбүт төрүт сиргэ бэриниилээх буоларга туохха да тэҥнэммэт үтүө холобур буолар.

Ваш самоотверженный труд и житейская мудрость являются несравнимым примером для подражания для ваших земляков, учеников, служит примером прекрасных супружеских отношений, правильного воспитания детей, преданности родной земле.


Ытыктабыллаах Валентина Спиридоновна уонна Садот Моисеевич, эһигини уонна эһиги дьиэ кэргэҥҥитин бука барыгыларын, тус бэйэм уонна биир дойдулаахтаргыт ааттарыттан ЫАЛ буолан бииргэ олорбуккут 60 сылынан итиитик, истиҥник эҕэрдэлиибин!» – диэн баҕа санаатын тиэрдэр Кыыллаах нэһилиэгин баһылыга Раиса Лавернова.

Уважаемые Валентина Спиридоновна и Садот Моисеевич, от себя лично и от имени наших земляков сердечно поздравляем вас и всех членов вашей семьи с 60-летием совместной жизни!» — передает свои пожелания глава села Кыллах Раиса Лавернова.


Улууска коронавируһу утары вакцинация бастакы этээбэ саҕаланна

В улусе начался первый этап вакцинации против коронавируса


Улууспутугар быһыыны биэрии иккис этээбигэр 400 дуоза олунньуга кэлиэҕэ.

В феврале в наш улус прибудет 400 доз вакцины для второго этапа вакцинации.


Бу вакцина мэдиссиинэ, социальнай, үөрэх тэрилтэлэрин үлэһиттэригэр, 1 категорияҕа киирсэр хроническай ыарыылаах дьоҥҥо бэриллиэҕэ.

Эти вакцины получат работники медицинских, социальных, образовательных учреждений, лица с хроническими заболеваниями, относящиеся к 1-й категории.


Бу туһунан улуустааҕы киин балыыһа кылаабынай бырааһын солбуйааччы С.С.Бочкарев иһитиннэрдэ.

Об этом сообщил заместитель главного врача центральной районной больницы С. С. Бочкарев.


Манна даҕатан эттэххэ, быһыыны ылааччылар доруобуйаларын туругун урут бастаан терапевт-быраас көрөн быһааран, вакцина ылалларын бигэргэтиэ.

Тем не менее вакцинирующимся сначала требуется пройти осмотр врача-терапевта, который определяет возможность получения вакцины в зависимости от состояния здоровья.