Dataset Viewer
Auto-converted to Parquet Duplicate
ba
large_stringlengths
1
3k
ru
large_stringlengths
1
3.01k
corpus
large_stringclasses
56 values
I. Морозка
I. Морозка
Fadeev
Левинсон, тупаҫланып бөткән япон шашкаһын баҫҡыс буйлап дыңғырлатып, ишек алдына сыҡты.
Бренча по ступенькам избитой японской шашкой, Левинсон вышел во двор.
Fadeev
Баҫыуҙан ҡара бойҙай, бал еҫе аңҡый.
С полей тянуло гречишным медом.
Fadeev
Күктә, алһыуланып күренгән эҫе һауала, июль ҡояшы йөҙә.
В жаркой бело-розовой пене плавало над головой июльское солнце.
Fadeev
Ординарец Морозка, һөмһөҙ тауыҡтарҙы ҡамсыһы менән ҡыуа-ҡыуа, брезент өҫтөндә һоло киптерә ине.
Ординарец Морозка, отгоняя плетью осатаневших цесарок, сушил на брезенте овес.
Fadeev
— Шалдыба отрядына илтерһең, – тине Левинсон, ҡулындағы пакетын уға һуҙып.
— Свезешь в отряд Шалдыбы, – сказал Левинсон, протягивая пакет.
Fadeev
Телдән генә былай тиген... хәйер, кәрәкмәҫ – унда барыһы ла яҙылған.
На словах передай... впрочем, не надо – там все написано.
Fadeev
Морозка, ризаһыҙлығын белдереп, башын ситкә борҙо ла ҡамсыһын уйнатып алды – уның барғыһы килмәй ине.
Морозка недовольно отвернул голову, заиграл плеткой – ехать не хотелось.
Fadeev
Гел бер төрлө күңелһеҙ йөрөүҙәр, бер кемгә лә кәрәге булмаған пакеттар, ә барыһынан да бигерәк, Левинсондың ят күҙҙәре уны ялҡытҡайны инде; уның күл кеүек тәрән күҙҙәре Морозканы күн итеге-ние менән бергә йоталыр ҙа уның эсендәге бөтә уй-серҙәрен – бәлки, Морозканың үҙенә билдәле булмағандарын да – асыҡ күрәлер төҫлө и...
Надоели скучные казенные разъезды, никому не нужные пакеты, а больше всего – нездешние глаза Левинсона; глубокие и большие, как озера, они вбирали Морозку вместе с сапогами и видели в нем многое такое, что, может быть, и самому Морозке неведомо.
Fadeev
Морозка, күҙҙәрен йомғолап, үпкә ҡатыш: «Жулик», – тип уйланы.
“Жулик”, – подумал ординарец, обидчиво хлопая веками.
Fadeev
— Ни эшләп тораһың тағы? – тине Левинсон, асыуланып.
— Чего же ты стоишь? – рассердился Левинсон.
Fadeev
Әйтерһең, отрядта башҡа кеше юҡ...
Будто никого другого и в отряде нет...
Fadeev
— Бәлки, минең үҙемә барып ҡайтырға кәрәктер, ә? – тине Левинсон зәһәр генә.
— Может быть, мне самому съездить, а? – спросил Левинсон едко.
Fadeev
— Ниңә үҙеңә?
— Зачем самому?
Fadeev
Беҙҙә халыҡ бөткәнме ни...
Народу сколько угодно...
Fadeev
Левинсон, ипле генә аңлашыу мөмкинлеге бөтөп, киҫкен ҡарарға килгән кеше шикелле, пакетты кеҫәһенә тыҡты.
Левинсон сунул пакет в карман с решительным видом человека, исчерпавшего все мирные возможности.
Fadeev
— Бар, ҡоралыңды начхозға тапшыр, – тине ул бик сабыр ғына, – шунан һуң дүрт яғың ҡибла.
— Иди сдай оружие начхозу, – сказал он с убийственным спокойствием, – и можешь убираться на все четыре стороны.
Fadeev
Миңә тиҫкәреләр кәрәкмәй...
Мне баламутов не надо...
Fadeev
Йылға яғынан иҫкән йомшаҡ ел Морозканың туҙған бөҙрәләрен сыуалта.
Ласковый ветер с реки трепал непослушные Морозкины кудри.
Fadeev
Келәт янындағы әлһерәгән әремдәр араһында тынғы белмәҫ сиңерткәләр ҡыҙған һауаны сүкейҙәр.
В обомлевших полынях у амбара ковали раскаленный воздух неутомимые кузнечики.
Fadeev
— Туҡта, – тине Морозка, ҡараңғы сырай менән.
— Обожди, – сказал Морозка угрюмо.
Fadeev
Бир хатыңды.
Давай письмо.
Fadeev
Пакетты алып ҡуйынына тыҡҡанда, ул, Левинсонға әйтеүҙән бигерәк, үҙенә үҙе аңлатып бирҙе: – Миңә отрядтан китергә һис тә мөмкин түгел, ә винтовканы тапшырыу – бигерәк тә.
Когда прятал за пазуху, не столько Левинсону, сколько себе пояснил: – Уйтить из отряда мне никак невозможно, а винтовку сдать – тем паче.
Fadeev
Бына шулай, былай ғына әйтәм мин һиңә, шахтерҙарса!..
По-простому тебе скажу, по-шахтерски!..
Fadeev
— Шул шул бына, – тип, командир көлөп ебәрҙе, – ә башта ҡарышып маташҡан булдың тағы... тинтәк!..
— То-то и есть, – засмеялся командир, – а сначала кобенился... балда!..
Fadeev
Морозка Левинсонды, төймәһенән тотоп, үҙенә яҡын тартып килтерҙе лә серле итеп кенә шыбырланы: – Мин, туғанҡай, лазаретҡа, Варюха янына барырға йыйынғайным, ә һин пакетың менән йәнгә тейәһең.
Морозка притянул Левинсона за пуговицу и таинственным шепотом сказал: – Я, брат, уже совсем к Варюхе в лазарет снарядился, а ты тут со своим пакетом.
Fadeev
Тимәк, һин үҙең тинтәк...
Выходит, ты самая балда и есть...
Fadeev
Ул ҡуңыр-йәшел мут күҙҙәрен хәйләкәр ҡыҫып, пырхылдап көлөп ебәрҙе. Уның тауышында – хатта әле бына ҡатыны хаҡында һөйләгәндә лә – оҙаҡ йылдар буйы әйбергә төшкән тут шикелле, уның ҡанына һеңгән аҙғынлыҡ ауаздары һиҙелеп ҡалды.
Он лукаво мигнул зелено-карим глазом и фыркнул, и в смехе его – даже теперь, когда он говорил о жене, – скользили въевшиеся с годами, как плесень, похабные нотки.
Fadeev
Кил, һолоно һаҡлай тор: Морозка китә.
Иди овес покарауль: Морозка уезжает.
Fadeev
Ат аҙбарҙары эргәһендә подрывник Гончаренко, йөҙ түбән ҡапланған ялғашҡа ултырып, күн тоҡтарҙы ямай ине.
У конюшен, оседлав перевернутое корыто, подрывник Гончаренко чинил кожаные вьюки.
Fadeev
Тут йөҙлө, ҡыҙғылтланып барған, кейеҙ кеүек тығыҙ ҡараһыу һаҡаллы кеше ине ул. Ҡояшта янған башын күн тоҡ өҫтөнә эйеп, ҡулындағы энәһен, һәнәк тотҡан кеүек, һелтәнеп-һелтәнеп ҡаҙай.
У него была непокрытая, опаленная солнцем голова и темная рыжеющая борода, плотно скатанная, как войлок. Склонив кремневое лицо к вьюкам, он размашисто совал иглой, будто вилами.
Fadeev
Киндер күлдәге аҫтындағы ҙур ҡалаҡ һөйәктәре тирмән ташылай хәрәкәтләнә.
Могучие лопатки ходили под холстом жерновами.
Fadeev
— Һин тағы ла китәһеңме әллә? – тип һораны ул Морозканан.
— Ты что, опять в отъезд? – спросил подрывник.
Fadeev
Морозка кәүҙәһен ҡапыл турайтты һәм, ҡулын тейешһеҙ урынға ҡуйып, честь бирҙе.
Морозка вытянулся в струнку и отдал честь, приставив ладонь к неподобающему месту.
Fadeev
— Вольно, – тине Гончаренко ипле генә тауыш менән, – заманында мин дә шундай иҫәр инем.
— Вольно, – снисходительно сказал Гончаренко, – сам таким дураком был.
Fadeev
Ниндәй эш менән ебәрәләр?
По какому делу посылают?
Fadeev
— Юҡ-бар эш менән генә; командир тәнде яҙлыҡтырып килергә ҡушты.
— А так, по плевому; промяться командир велел.
Fadeev
Юҡһа бында бала табыуың бар, ти.
А то, говорит, ты тут еще детей нарожаешь.
Fadeev
— Йүләр... – подрывник, еп остарын тешләп өҙөп, дорфа мығырланы.
— Дурак... – пробурчал подрывник, откусывая дратву, – трепло сучанское.
Fadeev
Морозка аҙбарҙан атын сығарҙы.
Морозка вывел из пуни лошадь.
Fadeev
Ҡуйы яллы йәш айғыр һағайып ҡолаҡтарын ҡайсыланы.
Гривастый жеребчик настороженно прядал ушами.
Fadeev
Айғыр таҙа, йөнтәҫ, юртаҡ һәм хужаһына оҡшап ҡуңыр-йәшел йылтыр күҙле, тоҡор кәүҙәле, ҡамытыраҡ аяҡлы, хәйләкәр һәм аҙымтыҡ ине.
Был он крепок, мохнат, рысист, походил на хозяина: такие же ясные, зелено-карие глаза, так же приземист и кривоног, так же простовато-хитер и блудлив.
Fadeev
Морозка атын юрттырып ауылдан сығып китте.
Морозка рысью выехал за поскотину.
Fadeev
Сиҙәмле юл йылға буйынан бара.
Заросшая проселочная дорога жалась к реке.
Fadeev
Йылға аръяғында ҡояш нурына сумған бойҙай һәм ҡара бойҙай баҫыуҙары йәйрәп ята.
Залитые солнцем, стлались за рекой гречаные и пшеничные нивы.
Fadeev
Сихотэ-Алинь һыртының күгелйем түбәләре йылы һауала бәүелеп торған төҫлө күренә.
В теплой пелене качались синие шапки Сихотэ-Алиньского хребта.
Fadeev
Морозка икенсе быуын шахтер ине.
Морозка был шахтер во втором поколении.
Fadeev
Уның олатаһы – алла һәм кешеләр тарафынан рәнйетелгән Сучан ҡарты – ғүмерен ер һөрөп үткәргән, а атаһы инде игенселекте күмергә алмаштырған.
Дед его – обиженный своим богом и людьми сучанский дед – еще пахал землю; отец променял чернозем на уголь.
Fadeev
Морозка 2-се шахта янындағы ҡараңғы баракта, нәҙек гудок тауышы иртәнге сменаға эшкә саҡырғанда тыуған.
Морозка родился в темном бараке, у шахты № 2, когда сиплый гудок звал на работу утреннюю смену.
Fadeev
Күңелле тормош!..
Веселая жизнь...
Fadeev
Шунан ул, күмергә буялып бөткән брезент пинжәген кейеп, эшкә киткән.
Потом он напялил измазанный углем брезентовый пиджак и ушел на работу.
Fadeev
Ун ике йәшендә Морозка гудок менән торорға, шахтала вагонеткалар тәгәрләтергә, кәрәкмәгән нәмәләр һөйләргә, күберәк һүгенергә һәм араҡы эсергә өйрәнгән.
В двенадцать лет Морозка научился вставать по гудку, катать вагонетки, говорить ненужные, больше матерные слова и пить водку.
Fadeev
Ә Сучан руднигында ҡабаҡтарҙың һаны копёрҙарҙан кәм булмаған.
Кабаков на Сучанском руднике было не меньше, чем копров.
Fadeev
Шахтанан йөҙ сажинлап ситтәрәк, тәрән уйһыулыҡ бөтөп, сусаҡ тауҙар башлана.
В ста саженях от шахты кончалась падь и начинались сопки.
Fadeev
Олондары мүкләнгән таҙа шыршылар, әйтерһең дә, унан поселокка асыуланып ҡарап тора.
Оттуда строго смотрели на поселок обомшелые кондовые ели.
Fadeev
Һорғолт томанлы иртәләрҙә гудок тауыштарына тайга болондарының ҡысҡырыуҙары ҡушыла.
Седыми, туманными утрами таежные изюбры старались перекричать гудки.
Fadeev
Күмер тейәлгән дековилькалар, текә артылыштар аша үтеп, тау һырттарының күкһел аралыҡтарынан һуҙылған осһоҙ-ҡырыйһыҙ рельстар буйлап Кангауз станцияһына ҡарай көнө-төнө ағылып тора.
В синие пролеты хребтов, через крутые перевалы, по нескончаемым рельсам ползли день за днем груженные углем дековильки на станцию Кангауз.
Fadeev
Тау һырттарында мазуттан ҡарайып бөткән һәм туҡтауһыҙ тартылыуҙан ҡалтырап торған барабандарға шыма ҡорос арҡандар урала.
На гребнях черные от мазута барабаны, дрожа от неустанного напряжения, наматывали скользкие тросы.
Fadeev
Тау итәктәрендә, хуш еҫле шыршылар араһына урынһыҙ килеп һырыҡҡан таш биналар тирәһендә, кем өсөндөр кешеләр эшләй, «кукушкалар» туҡтауһыҙ һыҙғыра, электр күтәрткестәре геүләй.
У подножий перевалов, где в душистую хвою непрошенно затесались каменные постройки, работали неизвестно для кого люди, разноголосо свистели “кукушки”, гудели электрические подъемники.
Fadeev
Тормош ысынлап та күңелле ине.
Жизнь действительно была веселой.
Fadeev
Был тормошта Морозка яңы юлдар эҙләмәне, ә быға саҡлы һалынған һәм инде һыналған иҫке һуҡмаҡтарҙан барҙы.
В этой жизни Морозка не искал новых дорог, а шел старыми, уже выверенными тропами.
Fadeev
Ваҡыты еткәс, сатин күлдәк менән йылтыр ҡуңыслы хром итек һатып алды һәм байрам көндәрендә үҙәндәге ауылға барып йөрөй башланы.
Когда пришло время, купил сатиновую рубаху, хромовые, бутылками, сапоги и стал ходить по праздникам на село в долину.
Fadeev
Унда егеттәр менән бергә гармун уйнаны, һуғышты, алама йырҙар йырланы, ауыл ҡыҙҙарын «хур итте».
Там с другими ребятами играл на гармошке, дрался с парнями, пел срамные песни и “портил” деревенских девок.
Fadeev
Ауылдан ҡайтышлай шахта егеттәре, берәй баҡсаға төшөп, ҡарбуз урлайҙар, шәп аҡҡан тау йылғаһында ҡойоналар ине.
На обратном пути “шахтерские” крали на баштанах арбузы, кругленькие муромские огурцы и купались в быстрой горной речушке.
Fadeev
Уларҙың шат, көр тауыштары тайганы яңғырата, ай ҡыйырсығы уларға ҡая артынан көнләшеп ҡарап тора, йылға өҫтөндә төнгө йылы, дымлы һауа йөҙә.
Их зычные, веселые голоса будоражили тайгу, ущербный месяц с завистью смотрел из-за утеса, над рекой плавала теплая ночная сырость.
Fadeev
Ваҡыты килеп еткәс, Морозканы сылғау һәм ҡандала еҫенән һаҫып бөткән тонсоу полиция участогына ябып ҡуйҙылар.
Когда пришло время, Морозку посадили в затхлый, пропахнувший онучами и клопами полицейский участок.
Fadeev
Был ваҡиға апрель стачкаһының иң ҡыҙыу мәлендә булды. Рудниктарҙа һуҡырайған аттарҙың күҙ йәштәре кеүек болғансыҡ һыу ул көндәрҙә ҡоҙоҡтар буйлап көнө-төнө шахтаға һарҡып тора, һәм ул һыуҙы унан бер кем дә һурҙыртып сығармай ине.
Это случилось в разгар апрельской стачки, когда подземная вода, мутная, как слезы ослепших рудничных лошадей, день и ночь сочилась по шахтным стволам и никто ее не выкачивал.
Fadeev
Морозканы әллә ниндәй ҙур батырлығы өсөн түгел, ә теленә хужа була алмағаны өсөн генә ябып ҡуйҙылар: уны ҡурҡытып, стачка башында тороусыларҙы белергә теләгәйнеләр.
Его посадили не за какие-нибудь выдающиеся подвиги, а просто за болтливость: надеялись пристращать и выведать о зачинщиках.
Fadeev
Майянан килгән спирт һатыусылар менән бергә һаҫы камерала ятҡанда ул оятһыҙ анекдоттарҙы иҫәпһеҙ күп һөйләне, ләкин стачка башында тороусыларҙың исемдәрен әйтмәне.
Сидя в вонючей камере вместе с майхинскими спиртоносами, Морозка рассказал им несметное число похабных анекдотов, но зачинщиков не выдал.
Fadeev
Ваҡыты еткәс, фронтҡа китте – кавалерияға эләкте.
Когда пришло время, уехал на фронт – попал в кавалерию.
Fadeev
Унда ул, башҡа кавалеристар кеүек, «йәйәүле бейәләргә» нәфрәт менән ҡарарға өйрәнде, алты мәртәбә яраланып, ике тапҡыр контузия алып, революцияға тиклем үк армиянан бөтөнләй ҡотолоп ҡайтты.
Там научился презрительно, как все кавалеристы, смотреть на “пешую кобылку”, шесть раз был ранен, два раза контужен и уволился по чистой еще до революции.
Fadeev
Өйөнә ҡайтҡас, бер-ике аҙналап эсеп йөрөгәндән һуң, 1-се шахтала эшләүсе йомарт күңелле, бала тапмай торған бер йөрөмһәк откатчицаға өйләнде.
А вернувшись домой, пропьянствовал недели две и женился на доброй гулящей и бесплодной откатчице из шахты № 1.
Fadeev
Ул бер эште лә уйлап эшләргә өйрәнмәгән ине; тормош уға Сучан баҡсаларындағы тос муром ҡыяры кеүек ябай, ҡатмарһыҙ булып тойола ине.
Он все делал необдуманно: жизнь казалась ему простой, немудрящей, как кругленький муромский огурец с сучанских баштанов.
Fadeev
Бәлки, шуға күрәлер ҙә, ул ун һигеҙенсе йылды, ҡатынын үҙе менән бергә алып, Советтарҙы яҡларға китте.
Может быть, потому, забрав с собой жену, ушел он в восемнадцатом году защищать Советы.
Fadeev
Нисек кенә булмаһын, шул ваҡыттан башлап уға рудникка инеү юлы бикләнде: Советтарҙы һаҡлап ҡалып булманы, ә яңы власть ундай егеттәрҙе бик үк өнәп бөтөрмәй ине.
Как бы то ни было, но с той поры вход на рудник был ему заказан: Советы отстоять не удалось, а новая власть не очень-то уважала таких ребят.
Fadeev
Мишка, асыуланғандай, дағалы аяҡтарын шаҡылдатып баҫа; ҡыҙғылт һары күгәүендәр уның ҡолаҡ төбөндә тынғыһыҙ выжлайҙар, оҙон йөндәре араһына инеп, ҡанатҡансы тешләйҙәр.
Мишка сердито цокал коваными копытцами; оранжевые пауты назойливо жужжали над ухом, путались в мохнатой шерсти, искусывая до крови.
Fadeev
Морозка Свиягин һуғыш участогына барып сыҡты.
Морозка выехал на Свиягинский боевой участок.
Fadeev
Йәм-йәшел сәтләүек ағастары ҡаплаған тау артында Крыловка ауылы ята: унда Шалдыба отряды тора.
За ярко-зеленым ореховым холмом невидимо притаилась Крыловка; там стоял отряд Шалдыбы.
Fadeev
Ҡапыл тау артында сәйер шартлау тауышы яңғырап үтте.
Странный, лопающийся звук трахнул и прокатился за холмом.
Fadeev
Уның артынан – икенсеһе, өсөнсөһө...
За ним – другой, третий...
Fadeev
Әйтерһең, сынйырынан ысҡынған ниндәйҙер йыртҡыс сәнскеле ҡыуаҡтарҙы һындыра.
Будто сорвавшийся с цепи зверь ломал на стреме колючий кустарник.
Fadeev
Мишка, мускуллы таҙа кәүҙәһе менән алға табан ынтылып, тынып ҡалды.
Мишка послушно оцепенел, подавшись вперед мускулистым корпусом.
Fadeev
— Ишетәһеңме?..
— Слышишь?..
Fadeev
Аталар!..
Стреляют!..
Fadeev
Морозка тау башына менеп етер-етмәҫтән атын туҡтатты.
Не выезжая на гребень, Морозка осадил лошадь.
Fadeev
— Бында көтөп тор, – тине ул уға һәм, һикереп төшөп, теҙгенен эйәр ҡашағаһына эләктерҙе: уның ышаныслы ҡоло Мишка бәйләп ҡуйыуға мохтаж түгел ине.
— Обожди здесь, – сказал, соскакивая на землю и забрасывая повод на лук седла: Мишка – верный раб – не нуждался в привязи.
Fadeev
Морозка тау түбәһенә үрмәләп менде.
Морозка ползком взобрался на вершину.
Fadeev
Уңда һарғылт-йәшел тирәсле фуражка кейгән берҙәй бәләкәй фигуралар, Крыловканы бер яҡта ҡалдырып, парадтағы кеүек, өйрәтелгәнсә, тигеҙ сафтар менән йүгерә.
Справа, миновав Крыловку, правильными цепочками, разученно, как на параде, бежали маленькие одинаковые фигурки с желто-зелеными околышами на фуражках.
Fadeev
Һулдағы кешеләр, паникаға бирелеп, алтын башаҡлы арпа араһында тәртипһеҙ төркөмдәр булып, төрлө яҡҡа ташлана, йүгереп барған килеш арттарына боролоп, берданкаларынан ата.
Слева, в панике, расстроенными кучками метались по златоколосому ячменю люди, на бегу отстреливаясь из берданок.
Fadeev
Ярһыған Шалдыба (Морозка уны осло бурһыҡ бүркенән, ҡара атынан таныны) ҡамсыһы менән яҡ-яғына һелтәнә, ләкин кешеләрҙе туҡтата алмай.
Разъяренный Шалдыба (Морозка узнал его по вороному коню и островерхой барсучьей папахе) хлестал плеткой во все стороны и не мог удержать людей.
Fadeev
Ҡайһы берәүҙәр ҡыҙыл бантиктарын йәшерен генә алып ташлайҙар ине.
Видно было, как некоторые срывали украдкой красные бантики.
Fadeev
Атышыуҙы күреп, ҡыҙғандан-ҡыҙа барған Морозка: – Ҡәбәхәттәр, ни эшләйҙәр бит, ни эшләйҙәр бит!.. – тип үҙ-үҙенә мығырланды.
— Сволочи, что делают, что только делают... – все больше и больше возбуждаясь от перестрелки, бормотал Морозка.
Fadeev
Паникаға бирелеп ҡасыусыларҙың арттағы төркөмөндә, өҫтөнә ҡаласа ҡыҫҡа пинжәк кейгән, башындағы яраһын яулыҡ менән бәйләгән ябыҡ бер егет, винтовкаһын ипһеҙ һөйрәп, аҡһай-аҡһай йүгерә.
В задней кучке бегущих в панике людей, в повязке из платка, в кургузом городском пиджачишке, неумело волоча винтовку, бежал, прихрамывая, сухощавый парнишка.
Fadeev
Ҡалғандар, уны яңғыҙ ҡалдырмаҫҡа теләп, уның ыңғайына ғына баралар.
Остальные, как видно, нарочно применялись к его бегу, не желая оставить одного.
Fadeev
Төркөм бик тиҙ һирәгәйҙе, аҡ бәйләүле егет тә йығылды.
Кучка быстро редела, парнишка в белой повязке тоже упал.
Fadeev
Ләкин ул үлмәгән икән – бер нисә мәртәбә торорға, үрмәләргә теләп, ынтылып ҡараны, ҡулдарын һуҙҙы, нимәлер әйтеп ҡысҡырҙы.
Однако он не был убит – несколько раз пытался подняться, ползти, протягивал руки, кричал что-то неслышное.
Fadeev
Кешеләр, уны артта ҡалдырып, әйләнеп тә ҡарамайынса, шәберәк йүгерә башланылар.
Люди прибавляли ходу, оставив его позади, не оглядываясь.
Fadeev
Морозка, тир менән еүешләнгән карабинын ярһып ҡыҫып тотоп, яңынан: – Ҡәбәхәттәр, ни эшләйҙәр бит!.. – тине.
— Сволочи, и что только делают! – снова сказал Морозка, нервно впиваясь пальцами в потный карабин.
Fadeev
Ҡапыл ул, бөтөнләй ят тауыш менән: – Мишка, бында кил!
— Мишка, сюда!.. – крикнул он вдруг не своим голосом.
Fadeev
Тырналып, ҡанап бөткән айғыр, морон тишектәрен кейереп, әкрен генә кешнәп, тау һыртына атылып менде...
Исцарапанный в кровь жеребчик, пышно раздувая ноздри, с тихим ржанием выметнулся на вершину.
Fadeev
End of preview. Expand in Data Studio

Bashkir–Russian Parallel Corpus

A parallel corpus of Bashkir–Russian sentence pairs and dictionary pairs: 1,240,909 pairs. Intended for translation memory and for training machine translation systems.

Format

The dataset is distributed as Parquet in the train split, with columns ba, ru, and corpus.

  • ba – Bashkir text
  • ru – Russian text
  • corpus – source code (see below)

Sources

Code Pairs Description
bashkort_translate_bot 461,042 Pairs from the translation bot t.me/bashkort_translate_bot (corpus AigizK/bashkir-russian-parallel-corpora).
bashinform 270,871 Texts of the state news agency «Bashinform» (bashinform.ru).
bashenc 86,604 Bashkir Encyclopedia in 7 volumes (2005–2011).
School_textbooks 72,902 School textbooks.
bashinform_2024-2026 52,962 Texts of the state news agency «Bashinform», 2024–2026.
mfbl 49,898 Machine Fund of the Bashkir Language, Institute of History, Language and Literature, Ufa Federal Research Centre of the Russian Academy of Sciences (dictionary pairs: words and short phrases).
Inesh 33,099 Books published by the publishing house «Inesh» (Инеш).
Ibragimov_Kinzya 20,638 Gali Ibragimov. Kinzya (3 volumes). Russian translation from Bashkir by R. B. Akhmedov. Ufa: Kitap, 2018. / Ғәли Ибраһимов. Кинйә. 3 китапта. Өфө: Китап, 2016–2018.
tmx 13,849 TMX corpus (translation memory). Collected by Iskander Shakirov over several years from various sources.
Lukmanov_Gayan 9,652 Works by Gayan Lukmanov (Ғәйән Лоҡманов), translated by Alik Shakirov (Алик Шакиров).
Validi 9,373 Вәлиди Туған Ә.Ә. Хәтирәләр. Төрөксәнән тәржемә. Өфө: Китап, 1996. 656 бит. / Zaki Validi Togan. Memoirs (Воспоминания), Book I. Ufa, 1994. 400 pp. / Zaki Validi Togan. Memoirs (Воспоминания), Book II. Ufa, 1998. 368 pp.
Koran 9,151 Көрьән Кәрим. Өфө: Китап, 2018. / The Quran: meaning translation into Russian by Elmir Kuliev (Эльмир Кулиев. Коран. Смысловой перевод), 2002.
Alik_Shakirov 8,527 Translations by Alik Shakirov.
misc 7,972 Miscellaneous small collections of parallel texts from various sources.
Zlobin_Salavat_Yulaev 7,803 Stepan Zlobin. Salavat Yulaev (Степан Злобин. Салават Юлаев).
Karim_Mustai 7,127 Works by Mustai Karim (Мустай Кәрим).
Aminev_Amir 7,056 Works by Amir Aminev.
Aitmatov 6,471 Works by Chingiz Aitmatov.
Kunafin_Munir 5,694 Works by Munir Kunafin (Мунир Кунафин).
Musin_Nugman 5,516 Works by Nugman Musin (Ноғман Мусин).
Gaitbaev_Nail 5,239 Works by Nail Gaitbaev (Наиль Гаитбаев).
Voynich_Ovod 4,971 Ethel Lilian Voynich. The Gadfly (Этель Лилиан Войнич. Овод).
Fairy_tales 4,926 Fairy tales and children's stories.
bashvest 4,762 «BashvestЪ» (БашвестЪ) – an online newspaper of the Republic of Bashkortostan.
Bikbaev_Rami 4,713 Rauil Bikbaev. Rami. A book about the poet (Рауил Бикбаев. Рәми. Шағир тураһында китап).
Mirzagitov 4,300 Plays by Askhat Mirzagitov.
Rafikov_Bulat 4,261 Works by Bulat Rafikov (Булат Рафиҡов).
Husainov_Gaisa 3,891 Works by Gaisa Husainov (Ғайса Хөсәйенов).
Gizzatullin_Ibragim 3,717 Ibragim Gizzatullin. Thirty Years After Death (Ибрагим Гиззатуллин. Через 30 лет после смерти).
Kosmodemyanskaya_Zoya_i_Shura 3,525 Lyubov Kosmodemyanskaya. The Story of Zoya and Shura (Любовь Космодемьянская. Повесть о Зое и Шуре).
Tolstoy_Lev 3,456 Works by Leo Tolstoy (Лев Толстой).
AkmanovIG 3,088 I. G. Akmanov. Bashkir Uprisings (Акманов И. Г. Башкирские восстания).
Yultyi_Daut 2,950 Daut Yultyi. Blood (Дауыт Юлтый. Кровь).
Fadeev 2,937 Alexander Fadeyev. The Rout (Александр Фадеев. Разгром).
Biisheva_Zainab 2,904 Works by Zainab Biisheva (Зәйнәб Биишева).
Yakupova_Gulnur 2,891 Gulnur Yakupova. Women (Гульнур Якупова. Женщины).
Kataev_Syn_polka 2,880 Valentin Kataev. Son of the Regiment (Валентин Катаев. Сын полка).
Garipova_Tansulpan 2,775 Works by Tansulpan Garipova (Тансулпан Ғарипова).
Rodari_Cipollino 2,417 Gianni Rodari. The Adventures of Cipollino (Джанни Родари. Приключения Чиполлино).
Yaparov_Garifulla 2,320 Works by Garifulla Yaparov (Гарифулла Япаров).
Abdullin_Ibragim 2,204 Works by Ibragim Abdullin (Ибраһим Абдуллин).
Defoe_Robinson_Crusoe 2,153 Daniel Defoe. Robinson Crusoe (Даниэль Дефо. Робинзон Крузо).
Life_of_Seraphim_of_Sarov 1,925 The Life of Our Venerable Father Seraphim of Sarov (Житие преподобного отца Серафима Саровского).
Uraksin_Zinnur 1,800 Works by Zinnur Uraksin (Зиннур Ураксин).
Nosov_Neznayka 1,655 Nikolay Nosov. The Adventures of Dunno and His Friends (Николай Носов. Приключения Незнайки и его друзей).
Perovskaya_Rebyata_i_zveryata 1,573 Olga Perovskaya. Kids and Animals (Ольга Перовская. Ребята и зверята).
Kirey_Mergen 1,486 Kirey Mergen (Кирэй Мэргэн). The Eagle's Wing (Крыло беркута).
Semenov_Spassky_Pinya 1,446 L. G. Semenov-Spassky. Penguin Pinya (Л. Г. Семёнов-Спасский. Пингвинёнок Пиня).
Tagirov_Tagir 1,253 Works by Tagir Tagirov (Тагир Тагиров).
Bulyakov_Dinis 1,148 Works by Dinis Bulyakov (Динис Бүләков).
Khisamov_Galim 1,038 Works by Galim Khisamov (Ғәлим Хисамов).
Sayakhova_1995 1,026 Л. Г. Саяхова et al. Русско-башкирские речевые параллели (Russian–Bashkir speech parallels). Ufa: Kitap, 1995. 64 pp.
Gabdrakhmanov_Rais 1,016 Rais Gabdrakhmanov. The Road of Adventures (Раис Габдрахманов. Дорога приключений).
1000_sentences 847 1000 sentences. Translated by Sariya Kagarmanova.
Kiekbaev_Jalil 648 Works by Jalil Kiekbaev (Жәлил Кейекбаев).
Hammatov_Yanybay 561 Works by Yanybay Hammatov (Яныбай Хамматов).

History

The first version of the corpus (AigizK/bashkir-russian-parallel-corpora, by Iskander Shakirov and Aigiz Kunafin) was published on Hugging Face in 2023.

In November 2026, Iskander Shakirov carried out extensive work to clean the previously published data and expand the corpus with new data, including many new books. This release contains the cleaned version of the existing data together with the newly added data. The cleanup and rebuilding were carried out with assistance from the AI agent Claude (Anthropic): duplicates and inaccurate pairs were removed, and typography and typical recognition errors were corrected.

We gratefully acknowledge Iskander Shakirov for his substantial contribution to cleaning and expanding this corpus.

License

CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)

Citation

@misc{bashkir_russian_parallel_corpora_2023,
  title = {Bashkir-Russian parallel corpora},
  author = {Shakirov, Iskander and Kunafin, Aigiz},
  year = {2023},
  url = {https://huggingface.co/datasets/AigizK/bashkir-russian-parallel-corpora}
}
Downloads last month
88

Models trained or fine-tuned on AigizK/bashkir-russian-parallel-corpora